ضمیر ناخودآگاه چیست و چگونه کار میکند؟ 

بسیاری از وقتها، تمایلاتی داریم یا رفتارهایی انجام میدهیم که دلیل اصلی آنها را نمیدانیم، چراکه ریشه بخش
عمده ای از افکار، هیجانها و رفتارهای ما در ضمیر ناخودآگاه نهفته است. ضمیر ناخودآگاه بخشی از ذهن است که
فرایندهای ناهشیار را در خود جای میدهد.  در این مقاله، توضیح میدهیم چطور میتوان به محتویات ضمیر
ناخودآگاه دسترسی پیدا کرد. سپس، قوانین و نحوه تسلط بر ضمیر ناخودآگاه را بررسی میکنیم. در آخر به نقش
ضمیر ناخودآگاه در اختلالهای روانی، بیماریها و سوگیریهای ذهنی انسان اشاره میکنیم.

ضمیر ناخودآگاه چیست؟

تمام فرایندهای شناختی و عملکردی انسان در ذهن او رخ میدهد. ما با ذهن خود میاندیشیم، به خاطر میسپاریم،
احساس میکنیم، صحبت میکنیم و تصمیم میگیریم چه کاری انجام بدهیم. این در حالی است که تنها از بخش
کوچکی از این فرایندها آگاه هستیم و قسمت عمده آنها در خارج از حیطه هوشیاری و آگاهی رخ میدهند، با این
حال به شدت بر تفکر، هیجانها و تصمیم گیری های ما تاثیر می گذارند. به بخشی از ذهن که این فرایندهای ناهشیار
در آن رخ میدهد، “ضمیر ناخودآگاه” میگویند.

ضمیر ناخودآگاه چگونه کار میکند؟

ضمیر ناخودآگاه بخشی از ذهن انسان است که بدون آگاهی او کار میکند اما تاثیر زیادی بر تصمیم گیری ها، عواطف و
رفتارهای فرد دارد. این بخش از ذهن، اطلاعاتی را که ممکن است فرد به خاطر نیاورد، پردازش میکند و آنها را در
زمانهای خاص یا هنگام مواجهه با محرکهای مشابه، فعال میسازد. برای مثال، فرض کنید فردی از رانندگی کردن و
ماشینها به شکلی غیرمنطقی می ترسد. چنین فردی ممکن است در کودکی شاهد یک تصادف مهیب بوده باشد که
بسیار او را ترسانده اما این خاطره را به یاد نمیآورد. همچنین، ممکن است فردی از پوشیدن لباسی به رنگ زرد بیزار
باشد، زیرا در کودکی لباسی زرد پوشیده بوده و دیگران او را به خاطر لباسش مسخره کردهاند؛ در حالی که خود این
خاطره را کامال فراموش کرده است. به طریق مشابه، ضمیر ناخودآگاه بر تمام احساسات و تصمیمگیری های ما تاثیر
می گذارد.

از سوی دیگر، بسیاری از رفتارهای انسان به صورت خودکار و بدون فکر کردن رخ میدهند، زیرا ضمیر ناخودآگاه بر
اساس الگویی از عادتها و تجربه های قبلی عمل میکند. مثال برای انجام حرکتهای ورزشی، پرتاب کردن اجسام،
رانندگی کردن و… ، دانش اولیه و محاسبات فیزیکی پیچیدهای لازم است که اغلب در سطح ناخودآگاه و به شکل
خودمختار رخ می دهند. همچنین، یکی دیگر از نمونه های بارز عملکرد ضمیر ناخودآگاه، تاثیرات محیط بر انسان است.
برای مثال، وقتی فردی در محیطی گرم و آرام قرار میگیرد، اغلب احساس صمیمیت بیشتری نسبت به دیگران دارد،
حتی اگر به طور آگاهانه دلیل این احساس را نداند. علت چنین اتفاقی این است که ضمیر ناخودآگاه میان تجربه های
حسی مانند گرما و احساسات اجتماعی، رابطه ای مثبت ایجاد می کند.
مثالهای مربوط به چگونگی عملکرد ناخودآگاه بی شمار است. پیامهای پنهان در رسانه، بیماریهای روانتنی، انتخاب
شریک عاطفی، رویاها، لغزشهای کلامی و… همگی مربوط به ضمیر ناخودآگاه هستند. در ادامه مثالهای بیشتری را
بررسی میکنیم.

قدرت ضمیر ناخودآگاه

ضمیر ناخودآگاه قدرت بسیار زیادی در هدایت رفتار، افکار و احساسات انسان دارد و بدون آگاهی خود فرد، تصمیم ها
و واکنشهای او را شکل میدهد. این ضمیر میتواند حجم بسیار بالایی از اطلاعات گذشته را بدون نیاز به تلاش
آگاهانه پردازش کند و با ذخیره الگوی تجربه های گذشته، هنگام برخورد با موارد مشابه، واکنشهایی خودکار نشان
دهد. برای مثال، ضمیر ناخودآگاه ممکن است بر اساس تجربه های گذشته فرد در روابط اجتماعی، قضاوت هایی
سریع و غیرارادی درباره دیگران ارائه دهد. یعنی میتواند باعث شود که فرد، به سرعت و بدون تحلیل آگاهانه، به
سمت افراد خاصی جذب شود یا از افراد خاصی فاصله بگیرد. ممکن است شما جذب دوستی با فرد خاصی شوید به
این علت که برخی از رفتارهای او، ناخودآگاه شما را یاد مادرتان می اندازد.

یکی دیگر از جنبه های قدرت ضمیر ناخودآگاه، تاثیر آن بر انگیزه و موفقیت افراد است؛ چراکه این ضمیر میتواند
رفتارهای ما را بر اساس باورهای ناخودآگاهمان شکل دهد. برای مثال، کسی که در عمق ذهنش، خود را فردی
شکست خورده و ناتوان میداند، احتمال ناخودآگاه به سمت شکست حرکت میکند، حتی اگر در بخش خودآگاه در
جستوجوی موفقیت باشد. برعکس، ضمیر ناخودآگاه کسی که خود را فرد موفقی میداند، به او کمک میکند
عادتهای مثبت ایجاد کند و به سمت اهدافش پیش برود.